«Δεν το έχουμε το βιβλίο — να σας το παραγγείλουμε»:

 

«Δεν το έχουμε το βιβλίο — να σας το παραγγείλουμε»: Τί συμβαίνει στα Βιβλιοπωλεία;  Η σιωπηλή αλλαγή  .

Μπαίνεις σε ένα μεγάλο, κεντρικό βιβλιοπωλείο αναζητώντας έναν νέο τίτλο. Όχι κάτι δυσεύρετο, όχι μια μικρή ανεξάρτητη έκδοση, αλλά ένα βιβλίο που μόλις κυκλοφόρησε από έναν γνωστό εκδοτικό οίκο. Και η απάντηση έρχεται σχεδόν αυτόματα: «Δεν το έχουμε. Να σας το παραγγείλουμε;».

Κάποτε, η επίσκεψη στο βιβλιοπωλείο ήταν εμπειρία ανακάλυψης. Περιπλανιόσουν στα ράφια, έπιανες βιβλία, έπεφτες πάνω σε τίτλους που δεν ήξερες ότι έψαχνες. Σήμερα, όλο και πιο συχνά, αυτή η εμπειρία αντικαθίσταται από μια διαδικασία αναμονής. Το βιβλίο δεν είναι εκεί — είναι κάπου αλλού, διαθέσιμο μόνο αν το ζητήσεις.

Κάτι έχει αλλάξει. Και δεν είναι τυχαίο.

Οι λόγοι λένε είναι πρακτικοί, σχεδόν λογιστικοί: περιορισμένος χώρος, αυξημένο κόστος, ανάγκη για έλεγχο του αποθέματος, αποφυγή επιστροφών. Τα βιβλιοπωλεία — ακόμη και τα μεγάλα — λειτουργούν πλέον πιο συγκρατημένα. Λιγότερα αντίτυπα, πιο επιλεκτικές επιλογές, μικρότερο ρίσκο. Το ράφι δεν χωράει τα πάντα και τελικά δεν τα φιλοξενεί καν.

Μέσα σε αυτή τη συνθήκη, όμως, κάτι μετατοπίζεται αθόρυβα: η ευθύνη περνά στον αναγνώστη. Αν ξέρεις τι θέλεις, μπορείς να το παραγγείλεις. Αν όχι, ίσως να μην το συναντήσεις ποτέ. Η τυχαία ανακάλυψη — αυτή η μικρή, ανεκτίμητη στιγμή όπου ένα βιβλίο σε βρίσκει πριν το αναζητήσεις περιορίζεται. Στη θέση της εμφανίζεται συχνά μια άλλη φράση: «Δεν το έχουμε, αλλά να πάρετε αυτό — είναι καλό». Η ανθρώπινη σύσταση έχει αξία, χωρίς αμφιβολία. Όμως όταν γίνεται υποκατάστατο της διαθεσιμότητας, τότε μετατρέπεται σε φίλτρο. Δεν διαλέγει μόνο ο αναγνώστης· διαλέγει και το σύστημα για εκείνον.

Και κάπου εδώ εμφανίζεται μια παράδοξη συμπεριφορά: αναγνώστες που αγοράζουν δύο ή τρία αντίτυπα ενός βιβλίου που θεωρούν σημαντικό — όχι από υπερβολή ή καταναλωτισμό αλλά από πρόνοια. Για να το χαρίσουν. Για να είναι βέβαιοι ότι θα φτάσει και σε άλλους. Γιατί δεν είναι καθόλου σίγουρο ότι θα το βρουν αλλού.

Η αγορά προσαρμόζεται — όπως πάντα. Αλλά το ερώτημα παραμένει: σε αυτή τη νέα ισορροπία, υπάρχει χώρος για τον αναγνώστη ως εμπειρία; Ή μόνο ως παραγγελία;

Γιατί το βιβλιοπωλείο δεν είναι απλώς σημείο πώλησης. Είναι χώρος συνάντησης. Και όταν η συνάντηση γίνεται μόνο κατόπιν αιτήματος, τότε κάτι ουσιαστικό έχει ήδη χαθεί.